Benki ya Maendeleo ya Afrika (AfDB) imeeleza kuwa kufikia Julai 2026, nchi 14 za Afrika zilikuwa katika hatari kubwa ya kuelemewa na madeni, huku nyingine nane tayari zikiwa zimeelemewa. Takwimu hizi zinaonyesha shinikizo linaloongezeka la mikopo ya serikali kwa uchumi wa bara hili.
Taarifa hizo zimo katika ripoti ya AfDB ya Novemba 2026 iitwayo Africa’s Macroeconomic Performance and Outlook, inayochambua hali ya deni la umma barani Afrika na udhaifu unaozidi kujitokeza.
Benki hiyo ilionya kuwa majukumu yanayoongezeka ya kulipa madeni yanazidi kubana nafasi ya kifedha ya serikali, na hivyo kupunguza uwezo wao wa kugharamia huduma muhimu na vipaumbele vya maendeleo.
Kwa mujibu wa ripoti hiyo, kuongezeka kwa utegemezi wa serikali za Afrika kwa mikopo ya kibiashara kutoka nje na mikopo ya ndani kumepandisha gharama za kulipa madeni na kuongeza hatari za kiuchumi.
Ripoti ilibainisha kuwa takriban dola bilioni 87 za Marekani ziliondoka barani Afrika kama gharama za riba kati ya mwaka 2022 na 2024, kiasi sawa na asilimia 19 ya malipo yote ya madeni. Katika mwaka 2024 pekee, riba ya madeni ya nje ilichukua asilimia 6.3 ya mapato ya serikali.
Aidha, sehemu ya mapato ya serikali inayotumika kulipa madeni ya nje iliongezeka kutoka asilimia 23.7 mwaka 2017 hadi asilimia 31 mwaka 2024, ishara ya mzigo unaozidi kuongezeka wa kulipa madeni ya kigeni.
AfDB ilieleza kuwa gharama kubwa za madeni zinahamisha rasilimali kutoka kwenye matumizi muhimu ya afya, elimu na miundombinu. Kati ya mwaka 2021 na 2023, nchi 25 kati ya 51 za Afrika zenye takwimu zilizopo zilitumia fedha nyingi zaidi kulipa riba kuliko kugharamia huduma za afya.
Benki hiyo ilitaja mabadiliko ya muundo wa deni la umma kama chanzo kingine cha hatari. Ilieleza kuwa nchi za Afrika zinazidi kuachana na mikopo ya masharti nafuu (concessional financing) na kugeukia wakopeshaji wasio wanachama wa Paris Club pamoja na vyanzo visivyo vya masharti nafuu, zikiwemo hati fungani za Eurobond, mikopo ya benki za kibiashara na mikopo ya pamoja (syndicated facilities).
Iliongeza kuwa nchi kadhaa pia zimegeukia mikopo ya ndani ili kukabiliana na shinikizo la matumizi linaloongezeka, ukusanyaji dhaifu wa mapato ya ndani na kupungua kwa fursa za kupata ufadhili wa kimataifa.
Licha ya hatari hizo kuongezeka, AfDB inatabiri kuwa uwiano wa deni la umma kwa Pato la Taifa (GDP) barani Afrika utashuka kutoka wastani wa asilimia 62.6 mwaka 2025 hadi asilimia 60.7 ifikapo mwaka 2030.
Hata hivyo, benki hiyo ilitahadharisha kuwa matarajio hayo bado yako hatarini kutokana na uwezekano wa kudorora kwa ukuaji wa uchumi, kupanda zaidi kwa viwango vya riba, na kurejea kwa matumizi holela ya fedha za umma, hasa katika mikopo ya kibiashara.
AfDB ilitoa wito wa kuimarishwa kwa usimamizi wa madeni, matumizi yenye tija zaidi ya fedha zinazokopwa, na nafuu ya madeni kwa wakati kwa nchi ambazo tayari zimeelemewa.
Benki hiyo ilieleza kuwa tangu mwaka 2020, nchi sita za Afrika zimepanga upya madeni yao ili kurejesha nafasi ya kifedha na kupata nafuu, ingawa ilisema maendeleo chini ya mfumo wa G20 Common Framework kwa ujumla yamekuwa ya polepole.
Comments
0