Iran Yasubiri Jibu la Marekani Huku Ripoti Zikidai Trump Amekataa Mpango wa Amani wa Hormuz

Iran inasubiri jibu rasmi la Marekani kuhusu pendekezo lake la kufungua tena Mlango-Bahari wa Hormuz na kusitisha mapigano katika eneo zima la Mashariki ya Kati, baada ya ripoti moja kudai kuwa Rais wa Marekani Donald Trump ameukataa mpango huo.

Pendekezo la Iran la Siku Saba

Iran iliwasilisha pendekezo hilo wakati wa mkutano wa Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa jijini New York, ikisema tayari limefikishwa kwa Marekani kupitia wapatanishi wa Qatar. Kwa mujibu wa mpango huo, njia hiyo muhimu ya majini inaweza kufunguliwa tena na uhasama katika eneo lote kusitishwa ndani ya siku saba.

Waziri wa Mambo ya Nje wa Iran, Abbas Araqchi, alieleza kuwa makubaliano hayo yangeanzisha hesabu ya siku saba kuelekea kufunguliwa kwa mlango-bahari huo na kusitishwa kwa mapigano katika kanda nzima.

“Iwapo kuna dhamira ya dhati upande wa Marekani kufikia makubaliano na kufungua tena Mlango-Bahari wa Hormuz, kila kitu sasa kimeandaliwa,” Araqchi aliwaambia waandishi wa habari katika Umoja wa Mataifa siku ya Ijumaa.

Mashaka ya Trump

Hata hivyo, ripoti hiyo ilidai kuwa Trump, kwa siri, ana mashaka kwamba Tehran itatimiza matakwa yake, na amewaambia wasaidizi wake kuwa anaona uwezekano mkubwa wa kurejea kwa kampeni ya mashambulizi ya anga baada ya uchaguzi wa katikati ya muhula wa Marekani mwezi Novemba.

Ripoti hiyo iliwanukuu maafisa wa Marekani ambao hawakutajwa majina. Awali, afisa mmoja wa Marekani alieleza mazungumzo yaliyosimamiwa na wapatanishi kati ya nchi yake na Iran kuwa “chanya na yenye kujenga”.

Masharti ya Iran kwa Washington

Araqchi alisema pendekezo la Iran lingesitisha uhasama katika medani zote za mapigano, ikiwemo Lebanon. Kwa upande wake, alisema, Marekani ingelazimika kuondoa vizuizi dhidi ya bandari za Iran, kuachilia fedha za Iran zilizozuiliwa na kusamehe vikwazo vya mafuta.

Aliongeza kuwa baada ya hapo, mazungumzo mapana yangeweza kuanza kuhusu “masuala yaliyokubaliwa na pande zote”, huenda yakiwemo mpango wa nyuklia wa Iran.

Msimamo Kuhusu Mpango wa Nyuklia

Trump ameapa kuwa Iran haitapata kamwe silaha ya nyuklia. Lakini afisa mmoja mwandamizi wa Iran alisema Tehran haitalegeza msimamo kuhusu haki zake za nyuklia, ikiwemo urutubishaji wa urani au kuondolewa nchini kwa urani iliyorutubishwa kwa kiwango cha juu, hata kama Washington itakubali pendekezo hilo la amani.

Rais wa Iran, Masoud Pezeshkian, naye alisema Tehran iko tayari kujadiliana kuhusu mpango wake wa nyuklia na masuala mengine, lakini itakataa “uonevu au shuruti”.

“Iran haitafuti vita, lakini itajilinda dhidi ya shinikizo, vitisho na mashambulizi,” Pezeshkian alisema, akiongeza kuwa Iran tayari imekubali kwamba “hatupaswi kutengeneza silaha za nyuklia”.

Vita Vilivyosambaa Kanda Nzima

Juhudi za awali za kidiplomasia zimeshindwa kumaliza mzozo huo, ulioanza Februari 28 kwa mashambulizi ya Marekani na Israel. Tangu wakati huo, mapigano yamekuwa yakipishana kati ya vipindi vya utulivu na mashambulizi mapya, yakiua maelfu ya watu, kudhoofisha uwezo wa kijeshi wa kawaida wa Iran na kuzidi kuuharibu uchumi wake.

Iran na makundi washirika wake pia wamepanua vita katika kanda nzima. Iran, ambayo inadhibiti Mlango-Bahari wa Hormuz kwa pamoja na Oman, imeshambulia washirika wa Marekani katika eneo la Ghuba kwa ndege zisizo na rubani na makombora.

Wanamgambo wanaoungwa mkono na Iran nchini Iraq wamelaumiwa kwa shambulio dhidi ya bomba la mafuta lililopunguza kwa muda usambazaji wa mafuta wa Saudi Arabia, huku kundi la Hezbollah, linaloungwa mkono na Iran, likiendelea kupigana na vikosi vya Israel nchini Lebanon.

Diplomasia na Ulinzi wa Saudi Arabia

Iran pia imefanya mazungumzo na Saudi Arabia kuhusu Mlango-Bahari wa Hormuz, jambo linaloonyesha umuhimu wa njia hiyo baada ya miezi saba ya vita kuvuruga usafirishaji wa mafuta kupitia mojawapo ya njia muhimu zaidi za meli duniani. Wizara ya Mambo ya Nje ya Iran ilisema Jumamosi kuwa Araqchi alimweleza Waziri wa Mambo ya Nje wa Saudi Arabia, Mwanamfalme Faisal bin Farhan, kuhusu maelewano kati ya Iran na Oman juu ya njia salama za meli katika mlango-bahari huo.

Mzozo huo mpana pia umesukuma Saudi Arabia na washirika wake kuimarisha ulinzi wa ufalme huo. Maafisa wa ulinzi kutoka Uturuki na Pakistan, ambao ni washirika wa Saudi Arabia chini ya mkataba wa pamoja wa ulinzi, walikutana jijini Riyadh siku ya Ijumaa kujadili hali ya usalama, kubadilishana taarifa za kiintelijensia, uratibu wa kijeshi na kuunganisha vikosi.

Mkutano huo ulifanyika siku moja baada ya mawaziri wa mambo ya nje wa Saudi Arabia, Pakistan na Uturuki kufanya mazungumzo chini ya Makubaliano ya Pamoja ya Ulinzi ya Makka (Mecca Joint Defense Agreement).

Mashambulizi ya Houthi na Mgogoro wa Kibinadamu

Wapiganaji wa Houthi nchini Yemen wameendelea kuishambulia Saudi Arabia, huku makombora yakipiga ndani ya ufalme huo. Muungano unaoongozwa na Saudi Arabia ulisema mapema Jumamosi kuwa ulinasa makombora mawili ya masafa marefu (ballistic missiles) yaliyorushwa kuelekea Khamis Mushait pamoja na ndege mbili zisizo na rubani zilizokuwa zikielekea Riyadh.

Houthi wanadhibiti maeneo yenye watu wengi zaidi nchini Yemen na sehemu kubwa ya kaskazini. Mashambulizi yao yamelenga miji ya Saudi Arabia, miundombinu ya nishati na meli, hali inayoongeza shinikizo kwa usambazaji wa mafuta duniani na kutishia njia ya Bahari ya Shamu, ambayo ni mbadala muhimu kwa mauzo ya nje ya nchi za Ghuba wakati usafiri kupitia Hormuz ukiwa bado umezuiliwa kwa kiasi kikubwa.

Machafuko yanayoendelea nchini Yemen pia yamezua mgogoro mpya wa kibinadamu, huku Shirika la Umoja wa Mataifa la Kuhudumia Watoto (UNICEF) likiripoti ongezeko la utapiamlo mkali miongoni mwa watoto.