Mzigo wa Deni la Senegal: Wadai Ni Akina Nani na Kwa Nini Ni Muhimu

Kabla ya kupata ufadhili inaouhitaji sana kutoka Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF), Senegal inapaswa kulishawishi shirika hilo kuwa deni lake kubwa linaweza kuhimilika. Hilo si suala la kupunguza matumizi au kuongeza mapato tu, kwani IMF hupima gharama za kulipa deni, mapato, mahitaji ya kukopa na uwiano wa deni na ukubwa wa uchumi.

Chanzo cha Mgogoro

Matatizo yalianza mwaka 2024 viongozi walipofichua madeni yaliyokuwa yameripotiwa isivyo sahihi, hali iliyopandisha uwiano wa deni kwa Pato la Taifa (GDP), ikijumuisha mashirika ya umma na madeni yaliyodhaminiwa na serikali, hadi takriban asilimia 130. Kufikia mwishoni mwa 2025, deni la serikali kuu lilifikia faranga za CFA trilioni 25.2 (takriban dola bilioni 44 za Marekani, kwa kiwango cha takriban faranga 576 kwa dola moja).

Nchi hiyo pia ina malimbikizo ya madeni ya faranga za CFA trilioni 1.956 (takriban dola bilioni 3.4) kufikia Machi 2025. Mwezi huu, serikali ilipandisha makadirio ya nakisi ya bajeti kwa karibu alama mbili za asilimia, hadi asilimia 7.6 ya GDP.

Muda Mfupi, Siasa Nyeti

Rais Bassirou Diomaye Faye amesema serikali inalenga kukamilisha mpango wa kushughulikia deni ndani ya miezi michache, muda ambao ni mfupi isivyo kawaida. Viongozi wamekuwa wakikwepa neno “urekebishaji wa deni” (restructuring) kutokana na unyeti wa kisiasa, na Spika wa Bunge, Ousmane Sonko, amewahi kusema kushindwa kulipa deni kungekuwa “aibu.”

Senegal inaweza kuomba muda mrefu zaidi wa kulipa au riba nafuu, lakini ukubwa wa deni unaweza kufanya iwe vigumu kuepuka hasara kwa wawekezaji, zinazojulikana kama “makato” (haircuts).

Wadai Wakuu na Nani Atabeba Hasara

Ufaransa na China ndizo nchi zinazoidai Senegal zaidi, na zinatarajiwa kuongoza kwa pamoja mazungumzo kwa niaba ya Klabu ya Paris (Paris Club), ingawa klabu hiyo haijatoa tangazo lolote. Mikopo ya China imezua hofu kwamba mazungumzo yatakuwa magumu, kama ilivyokuwa Ethiopia na Zambia.

IMF, Benki ya Dunia na baadhi ya wakopeshaji wengine wa kimataifa hawatabeba hasara, sawa na mikopo ya muda mfupi ya mauzo ya nje. Mwaka 2024, wakopeshaji hao wa kimataifa walishikilia takriban asilimia 40 ya deni la nje na mikopo ya mauzo ya nje asilimia 9, hivyo unafuu wowote ungeangukia karibu nusu tu ya deni hilo, jambo linalowatia wasiwasi wamiliki wa hati fungani.

Deni la Ndani Lililowekwa Kando

Senegal imesema deni lake la faranga za CFA, zikiwemo hati fungani za wawekezaji wadogo na deni la soko la kikanda, halitahusishwa. Deni hilo lilikuwa takriban asilimia 30 ya deni la serikali kuu mwishoni mwa 2024, lakini baada ya kashfa hiyo kusimamisha msaada wa IMF, nchi iliongeza kukopa katika soko la kikanda.

Sasa deni la kikanda linachukua karibu asilimia 58 ya gharama za kulipa deni katika bajeti iliyorekebishwa ya 2026, hivyo kuliweka kando kutaongeza mzigo kwa wadai wa nje. S&P imeonya kuwa deni hilo la ndani huenda likajumuishwa katika mpango mpana zaidi.

Utata wa Mikataba ya TRS

Kufikia mwishoni mwa 2025, Senegal ilipata ufadhili halisi wa dola bilioni 1.26 kupitia mikataba ya total return swaps (TRS), inayotegemea hati fungani za serikali za sarafu ya ndani. IMF imeelezea wasiwasi kuhusu usiri wa mikataba hiyo, na Fitch ilionya kuwa mfumo wa Common Framework “bado haujajiandaa vyema” kuishughulikia.