"Where Africa Comes to Stay Informed."
US Edition
"Where Africa Comes to Stay Informed."
Nigeria ilichangia asilimia 16 ya deni lote la makampuni ambalo bado halijalipwa barani Afrika kufikia mwishoni mwa mwaka 2025, na hivyo kushika nafasi ya pili nyuma ya Afrika Kusini, kwa mujibu wa Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo (OECD). Nchi sita kwa pamoja zilimiliki asilimia 80 ya deni hilo lote la bara.
Ripoti ya OECD Africa Capital Markets Report 2026, iliyotolewa Ijumaa, ilionyesha kuwa Afrika Kusini ilikuwa na sehemu kubwa zaidi ya takriban asilimia 31, ikifuatiwa na Nigeria kwa asilimia 16 na Misri kwa asilimia 13. Mauritius ilikuwa na asilimia tisa, Msumbiji asilimia sita na Morocco asilimia tano, ishara kwamba ukopaji wa makampuni umejikita katika idadi ndogo ya chumi za Afrika.
Afrika Kusini imeendelea kuwa soko kubwa zaidi la deni la makampuni barani kwa miaka 15 iliyopita, ikiwa na deni ambalo halijalipwa la dola bilioni 63 za Marekani kufikia mwishoni mwa 2025.
Kwa upande mwingine, sehemu ya Misri ilishuka kwa kiasi kikubwa katika kipindi hicho. Mwaka 2010, makampuni yenye makao makuu nchini humo yalichangia asilimia 30 ya deni la makampuni barani Afrika, kiwango kilichokuwa chini kidogo ya kile cha Afrika Kusini. Kufikia 2025, uwiano huo ulikuwa umepungua kwa zaidi ya nusu.
OECD ilieleza kuwa kushuka huko kulitokana zaidi na kupungua kwa kiasi cha deni la makampuni nchini Misri, badala ya ukuaji mkubwa katika masoko mengine ya Afrika.
Katika sehemu kubwa ya bara, mikopo ya pamoja ya benki (syndicated loans) iliendelea kuwa chanzo kikuu cha ufadhili wa deni la makampuni unaotokana na masoko. Hati fungani za makampuni (corporate bonds) zilikuwa na nafasi kubwa zaidi nchini Morocco, Gabon, Sudan na Togo.
Hata hivyo, nje ya Morocco, shirika hilo lilisema mchango mkubwa wa hati fungani ulitokana hasa na hati zilizotolewa na taasisi za fedha, pamoja na maendeleo duni ya masoko ya mikopo ya pamoja.
OECD ilibainisha kuwa chumi za Afrika zimeonyesha uthabiti fulani licha ya mazingira magumu ya nje na ya kifedha. Mageuzi ya masoko, ushiriki mkubwa wa wawekezaji wa ndani na maboresho ya miundombinu ya kifedha vimesaidia hali hiyo.
Hata hivyo, bara hilo lilichangia asilimia 0.4 tu ya thamani ya masoko ya mitaji duniani mwaka 2024. Ukwasi mdogo, masoko ya ndani yasiyo na kina, na utegemezi unaoendelea kwa mikopo ya benki na ufadhili rasmi kutoka nje bado ni vikwazo vikubwa kwa ukuaji wa masoko ya mitaji.
Licha ya udhaifu huo, ripoti ilibaini rasilimali kubwa ndani ya Afrika zinazoweza kusaidia kukidhi mahitaji ya ufadhili wa muda mrefu. Ilikadiria hazina za mitaji za ndani za bara kuwa zaidi ya dola trilioni 4.4 za Marekani, zikijumuisha mali zinazoshikiliwa na benki, benki za maendeleo za umma, mifuko ya utajiri wa taifa, mifuko ya pensheni, kampuni za bima, taasisi nyingine za fedha na benki kuu.
Rasilimali hizo ni takriban asilimia 0.9 ya mali zote za kifedha duniani, kwa mujibu wa ripoti hiyo. Kuelekeza sehemu kubwa zaidi ya rasilimali hizo kupitia masoko ya mitaji ya ndani na ya kikanda kunaweza kuchochea uwekezaji wenye tija na kuimarisha uthabiti wa kifedha, hasa wakati upatikanaji wa ufadhili kutoka nje ukiendelea kuwa mgumu.
OECD ilisema masoko ya mitaji bado hayatumiki ipasavyo kama chanzo cha fedha za muda mrefu ikilinganishwa na chumi nyingine zinazoibukia, hali inayopunguza mchango wake katika ukuaji na uthabiti wa uchumi.
Nchini Nigeria, mwenendo wa ukopaji wa makampuni unaonyesha kuwa ufadhili wa benki bado unatawala, licha ya kuongezeka kwa matumizi ya hati za kibiashara za muda mfupi (commercial papers) na hati fungani za makampuni.
Kwa mujibu wa Nairametrics, uchambuzi wa makampuni 19 kati ya makubwa zaidi katika orodha ya NGX 30 ulionyesha deni la jumla la naira trilioni 6.25 (takriban dola bilioni 4.63 za Marekani, kwa kiwango rasmi cha Benki Kuu ya Nigeria cha takriban naira 1,348.74 kwa dola moja) kufikia Juni 2026. Mikopo ya benki na njia nyingine za ukopaji wa moja kwa moja zilichangia naira trilioni 4.64 (takriban dola bilioni 3.44), sawa na asilimia 74.2 ya jumla.
Hata hivyo, biashara zimezidi kugeukia hati za kibiashara ili kukidhi mahitaji yao ya fedha. Nairametrics Research iliripoti kuwa makampuni ya Nigeria yalikusanya takriban naira trilioni 1.61 (takriban dola bilioni 1.19) kupitia hati hizo mwaka 2025, ongezeko la asilimia 40 kutoka naira trilioni 1.15 (takriban dola milioni 853) zilizorekodiwa mwaka 2024. Kufikia Mei 2026, takriban makampuni 24 yalikuwa yametoa hati za kibiashara.
Takwimu za FMDQ pia zilionyesha kuwa hati fungani za makampuni ambazo bado hazijalipwa zilifikia takriban naira trilioni 2.30 (takriban dola bilioni 1.71) mwezi Juni 2026, huku hati za kibiashara ambazo bado hazijalipwa zikiwa naira bilioni 465.34 (takriban dola milioni 345).
Mabadiliko hayo yalijitokeza wakati ukwasi katika mfumo wa benki ukibadilika. Nairametrics iliripoti kuwa Benki Kuu ya Nigeria ilirekodi uingizaji halisi wa ukwasi wa takriban naira trilioni 3.20 (takriban dola bilioni 2.37) mwezi Oktoba 2026. Dhamana zilizofikia ukomo zenye thamani ya naira trilioni 10.69 (takriban dola bilioni 7.93) zilizidi naira trilioni 7.49 (takriban dola bilioni 5.55) zilizokusanywa kupitia Operesheni za Soko Huria (Open Market Operations) na minada ya Hati za Hazina za Nigeria (Nigerian Treasury Bills) katika mwezi huo.
Comments
0