Ruto Atoa Agizo: Mafao ya Wastaafu wa Umma Yalipwe Ndani ya Siku 10

Rais William Ruto ameagiza mageuzi makubwa katika ushughulikiaji wa mafao ya kustaafu, akizitaka taasisi zinazosimamia pensheni za watumishi wa umma kuhakikisha wastaafu wanapokea stahiki zao ndani ya siku 10 baada ya kuondoka kazini.

Agizo Katika Siku ya Walimu Duniani

Akizungumza Jumatatu wakati wa maadhimisho ya Siku ya Walimu Duniani katika uwanja wa Kasarani jijini Nairobi, Rais alisema utaratibu huo mpya utaanza kutekelezwa kwa walimu kabla ya kusambazwa katika utumishi wote wa umma.

“Nimetoa maagizo yaliyo wazi kabisa kwa Mfuko wa Taifa wa Hifadhi ya Jamii (NSSF) kwamba kuanzia sasa mafao yote ya kustaafu ya watumishi wetu wote wa umma lazima yawe tayari na yalipwe ndani ya siku kumi baada ya mwananchi kustaafu,” alisema.

Mfumo Mpya wa Kidijitali

Ruto alisema Mfumo wa Taarifa za Usimamizi wa Pensheni (PMIS), ulioanzishwa Julai 1, 2026 na Tume ya Huduma ya Walimu (TSC) pamoja na Hazina ya Taifa, unatarajiwa kuharakisha madai ya kustaafu. Taasisi husika tayari zinaingiza kumbukumbu za pensheni kwenye mfumo huo, na zimehakikisha kuwa lengo la siku 10 litafikiwa ndani ya miezi mitatu.

“Tumesema kwamba mwalimu anapostaafu, hapaswi kuhangaika barabarani akitoka ofisi moja kwenda nyingine, au kuhangaika kumtafuta mbunge au mtu mwingine yeyote [ili kumsaidia kupata mafao yake,” Rais Ruto alisema. “Tunataka kuufanya kuwa sawa katika utumishi wote wa umma,” aliongeza.

Ucheleweshaji wa Muda Mrefu

Ahadi hiyo inakuja huku kukiwa na malalamiko ya muda mrefu. Uchunguzi wa Tume ya Haki ya Kiutawala ulibaini kuwa takriban asilimia 70 ya wastaafu waliohojiwa hawakuridhishwa na namna pensheni zao zinavyoshughulikiwa, huku Ombudsman akipokea malalamiko 318 tangu 2019, ambapo 274 yalihusu ucheleweshaji.

Ukaguzi ulionyesha kuwa mafao yalichukua wastani wa siku 195 kushughulikiwa, ingawa mkataba wa huduma wa Hazina unaelekeza malipo ndani ya siku 90 baada ya dai kupokelewa.

Michango Isiyowasilishwa

Ukaguzi wa Mfuko wa Pensheni wa Utumishi wa Umma ulibaini kuwa shilingi bilioni 10.6 (takriban dola milioni 81.7 za Marekani, kwa kiwango cha Benki Kuu ya Kenya cha shilingi 129.76 kwa dola) za michango ya waajiri na waajiriwa hazikuwa zimewasilishwa kufikia mwisho wa Juni 2025. Shilingi bilioni 9.38 (takriban dola milioni 72.3) zililipwa baadaye, na kubakiza takriban shilingi bilioni 1.2 (takriban dola milioni 9.2).

Kwa upande wa kaunti, ripoti za Agosti zilionyesha makato ya pensheni yasiyolipwa ya shilingi bilioni 115.7 (takriban dola milioni 892), na Seneti inachunguza madeni hayo.

Hatua Inayofuata

Serikali inatarajia mfumo huo utapunguza utegemezi wa kumbukumbu za karatasi na kuharakisha uhakiki wa wafanyakazi wanaokaribia kustaafu. Ruto alisema mageuzi hayo yatapanuliwa zaidi ya sekta ya ualimu baada ya awamu ya kwanza kukamilika.