Obasanjo Aonya: Rushwa Ndiyo Tishio Kubwa Zaidi kwa Maendeleo ya Nigeria

Rais wa zamani wa Nigeria, Olusegun Obasanjo, ameonya kuwa rushwa inawazidishia umaskini Wanigeria maskini, akiitaja kuwa tishio kubwa kwa maendeleo ya taifa hilo. Ametoa wito wa kuimarishwa kwa taasisi na kuwepo kwa uwajibikaji madhubuti kwa wote wanaopora rasilimali za umma.

Uzinduzi wa Kitabu Jijini Lagos

Obasanjo alitoa kauli hizo Jumatatu jijini Lagos, alipokuwa mwenyekiti wa hafla ya uzinduzi wa kitabu cha juzuu tatu kiitwacho Unexplained Wealth: A Trilogy of Nigerian Financial Law, kilichoandikwa na Wakili Mwandamizi wa Nigeria (Senior Advocate of Nigeria), Dkt. Wahab Shittu.

Katika hotuba yake, rais huyo wa zamani aliielezea rushwa kuwa “hatari kuu na ya kuangamiza zaidi kwa maendeleo”, huku akiuita utajiri usioelezeka kuwa “kinyume na jamii, kinyume na maendeleo na kinyume na kusonga mbele”.

Maskini Ndio Wanaoumia Zaidi

Kwa mujibu wa Obasanjo, madhara ya rushwa huwaangukia kwa kiasi kikubwa zaidi watu walio katika hali duni kabisa katika jamii. “Wanaoteseka zaidi katika jamii iliyojaa rushwa ni maskini. Na inawafanya kuwa maskini zaidi,” alisema.

Alisisitiza kuwa Nigeria haiwezi kupiga hatua za maana kimaendeleo wakati rushwa ingali ikishamiri. Alikumbusha juhudi za serikali yake za kuimarisha mfumo wa nchi wa kupambana na rushwa kwa kuanzisha na kuziimarisha taasisi kama Tume Huru ya Kupambana na Vitendo vya Rushwa na Makosa Mengine Yanayohusiana (ICPC) na Tume ya Uhalifu wa Kiuchumi na Kifedha (EFCC).

Sanusi: Sheria Pekee Hazitoshi

Kwa upande wake, Emir wa Kano, Muhammadu Sanusi II, alisema mageuzi ya kisheria yanayolenga utajiri usioelezeka yatakuwa na matokeo madogo iwapo hayataambatana na mageuzi ya kisiasa na ya kimahakama. Alieleza kuwa ufanisi wa sheria za kupambana na rushwa hatimaye unategemea uadilifu na kutoegemea upande wowote kwa taasisi zinazochunguza, kushtaki na kuamua kesi za kujitajirisha kinyume cha sheria.

Sanusi alionyesha wasiwasi kwamba watu wenye utajiri usioelezeka wanaweza kukwepa kuchunguzwa pale wanapokuwa na kinga ya kisiasa, huku wengine wakikabiliwa na hatua za kisheria kwa sababu tu hawana kinga hiyo. “Tunaishi katika jamii ambayo ukiwa na utajiri usioelezeka na ukawa na kinga sahihi ya kisiasa, hakuna anayekuuliza. Na ukiwa upande usio sahihi wa siasa, unaingia matatani,” alisema.

Aliwataka wenye mamlaka kuhakikisha sheria za kupambana na rushwa zinatumika kwa usawa na bila upendeleo, badala ya kutumiwa kwa kuchagua dhidi ya watu kutokana na mielekeo yao ya kisiasa au nyadhifa zao.

Osinbajo Ataka Mfumo wa Haki wa Kurejesha Mali

Makamu wa Rais wa zamani, Yemi Osinbajo, aliwakilishwa na aliyekuwa Mkuu wake wa Watumishi, Ade Ipaye, ambaye alisema Nigeria inahitaji mfumo ulio wazi na unaozingatia katiba wa kurejesha mali zinazoshukiwa kuibwa, bila kuingilia haki za raia waliopata mali zao kihalali.

Katika ujumbe uliowasilishwa kwenye hafla hiyo, Osinbajo alisema kipaumbele cha haraka kinapaswa kuwa kujenga mfumo wenye uwezo wa kurejesha mali zilizoibwa huku ukilinda mali zilizopatikana kihalali. “Tunachohitaji sasa kwa dharura zaidi ni mbinu iliyo wazi, ya haki na inayozingatia katiba, inayoweza kurejesha kilichoibwa bila kutishia kilichopatikana kihalali,” alisema.

Tahadhari Kuhusu Uchumi Usio Rasmi

Mhakiki wa kitabu hicho, Profesa Olanrewaju Fagbohun, SAN, naye alitahadharisha dhidi ya kuuchukulia ukosefu wa nyaraka za kawaida kama ushahidi wa mwisho kwamba utajiri ulipatikana kwa njia ya uhalifu.

Alisema utekelezaji wa sheria za utajiri usioelezeka unapaswa kuzingatia hali halisi ya uchumi usio rasmi wa Nigeria, ambamo miamala halali ya kifedha na shughuli za kibiashara huenda zisiache kila mara kumbukumbu za maandishi za aina inayoonekana katika miamala ya sekta rasmi.

Shittu: Kutajirika Si Kosa

Shittu, mwandishi wa kazi hiyo ya juzuu tatu, alisema lengo la chapisho hilo ni kuchangia katika kujenga mfumo wa kisheria na kitaasisi unaoweza kutofautisha utajiri halali na ule uliopatikana kwa njia haramu. Alieleza kuwa kazi yake inashughulikia changamoto za kisheria na za kivitendo zinazohusiana na utajiri usioelezeka, pamoja na kuweka msingi wa kutenganisha mali halali na zile zilizopatikana kwa rushwa au njia nyingine zisizo halali.

Wakili huyo mwandamizi alisisitiza kuwa kuwa tajiri si kosa lenyewe; suala la msingi ni iwapo utajiri huo umepatikana kihalali. “Kutengeneza utajiri, kuwa tajiri, si uhalifu. Si uhalifu hata kidogo. Lakini kuwa tajiri na kutengeneza utajiri kwa njia za kutiliwa shaka ni uhalifu,” alisema.

Umuhimu wa Kumbukumbu za Kuaminika

Kwa mujibu wa Shittu, kumbukumbu za kifedha zinazoaminika ni nguzo muhimu katika kuthibitisha iwapo mali na miamala ya kifedha ni halali au la. Alionya kuwa bila kumbukumbu za kutosha, nchi inaweza kujikuta na mfumo ambao raia hushukiwa kufanya makosa bila kuwepo ushahidi wa kutosha kuthibitisha uhalifu.

Aliongeza kuwa pasipo nyaraka za kuaminika na mfumo madhubuti wa kisheria, utekelezaji wa sheria za kupambana na rushwa unaweza kugeuka kuwa shutuma zisizo na uthibitisho.