Ufalme wa Tooro Nchini Uganda Wamtawaza Aliyekuwa Mtangazaji wa Televisheni Baada ya Mzozo wa Urithi

Aliyewahi kuwa mtangazaji wa habari za televisheni, Edward Rukidi Kijanangoma, alitawazwa Jumanne kuwa mfalme wa 13 wa watu wa Batooro katika Ufalme wa Tooro nchini Uganda, kupitia sherehe iliyojaa mila na desturi, na hivyo kuhitimisha mzozo wa urithi wa kiti cha enzi.

Mfalme Mpya na Jina Jipya

Kijanangoma, mwenye umri wa miaka 56 na binamu wa marehemu Mfalme Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, alichaguliwa na kamati ya wajumbe 21 ya ukoo wa kifalme wa Babiito. Katika hafla hiyo alichukua jina jipya la kifalme, Edward Rukidi Nyabongo I.

Kwa mujibu wa chanzo kimoja kinachofahamu mzozo huo, serikali kuu ya Uganda ndiyo iliyosukuma uamuzi huo upitishwe licha ya pingamizi kutoka kwa mama wa marehemu mfalme.

Mila na Desturi za Kutawazwa

Sherehe hizo zilifanyika Fort Portal, mji mkuu wa Tooro, na zilihusisha kuchinjwa kwa fahali na kunyunyiziwa kwa damu ya kuku. Kati ya saa sita usiku na saa tisa alfajiri, Nyabongo I alitembea hadi Kasri la Karuziika, kisha akashiriki katika pigano la kuigiza la kuwania taji.

Mwishoni mwa wiki, ndugu na jamaa walikusanyika katika kasri hilo, ambalo sasa ndilo makazi yake mapya, wakiambatana na wapiga ngoma wa jadi na wacheza densi waliovaa vibuyu na mashuka ya rangi ya chungwa yaliyotengenezwa kwa magome ya miti.

Kifo cha Mfalme Aliyetawazwa Akiwa Mtoto

Oyo Nyimba alifariki dunia nchini Marekani Agosti 27 akiwa na umri wa miaka 34, alipokuwa akipatiwa matibabu ya angiosarcoma, aina hatari ya saratani. Alizikwa Septemba 12 katika Makaburi ya Kifalme ya Karambi mjini Fort Portal.

Mwaka 1995, alivuta hisia za dunia nzima alipotawazwa akiwa na umri wa miaka mitatu tu kufuatia kifo cha baba yake. Picha za mfalme huyo mdogo akiwa amevalia mavazi ya kifalme na taji zilizua mvuto mkubwa kote duniani.

Mvutano Kuhusu Mrithi Halali

Kutawazwa kwa Nyabongo I kulifanyika licha ya pingamizi kutoka kwa mama wa Oyo Nyimba, Best Kemigisa, na dada yake, Princess Ruth Komuntale. Wawili hao wanadai kuwa marehemu mfalme aliacha mtoto mdogo wa kiume pamoja na wosia unaomtaja kuwa mrithi wake.

Oyo Nyimba hakuwa ameoa na haikujulikana hadharani kuwa alikuwa na watoto. Mtoto huyo alitajwa kwa mara ya kwanza na waziri mkuu wa ufalme huo katika taarifa iliyotangaza kifo chake.

Charles Kayondo Kamurasi, kiongozi wa ukoo wa kifalme wa Babiito na mtawazaji wa jadi wa wafalme, alisema ukoo huo haukuwa na taarifa za mtoto yeyote na kwamba ulifuata mila za Tooro katika kumchagua mrithi.

“Mtoto wanayedai kuwa yupo hajulikani,” Kamurasi aliwaambia waandishi wa habari wiki iliyopita.

Furaha Mjini Fort Portal

Waliofanya kazi na Nyabongo I katika shirika la utangazaji la serikali, UBC, ambako alikuwa mtangazaji na mhariri wa habari, wanamwelezea kuwa mtu mnyenyekevu asiye na makuu.

“Kila mtu Fort Portal ana furaha kwa sababu ya mfalme huyu mpya. Tunajiandaa. Wanawake wanapiga pasi masuka yao. Wanaume wanapiga pasi kanzu zao,” alisema Elizabeth Kengonze, mkazi wa Tooro, kabla ya sherehe hizo, akirejelea mavazi ya jadi.

“Watu wanafanya mazoezi ya jinsi watakavyoimba Amakondere (muziki wa sifa). Tuna furaha kubwa na tunashukuru kwa sababu Tooro, kama utamaduni, unakuzwa na vijana sasa wanaujua na kujifunza jinsi utamaduni wa Tooro ulivyokuwa.”

Nafasi ya Falme za Jadi Nchini Uganda

Ingawa Uganda ni jamhuri ya kikatiba inayoongozwa na rais aliyechaguliwa, falme nne zilizokuwepo kabla ya ukoloni bado zinabaki kuwa alama muhimu za utambulisho na urithi wa kitamaduni, japo hazina mamlaka yoyote ya kisiasa.