Wananchi wa Afrika Kusini Wapiga Kura Huku Hasira Kuhusu Huduma Duni Ikitishia ANC

Raia wa Afrika Kusini walijipanga foleni tangu alfajiri ya Jumatano kupiga kura katika uchaguzi wa serikali za mitaa, huku ghadhabu kuhusu rushwa, uhalifu na huduma za umma zinazozorota ikitishia kukipa chama cha African National Congress (ANC) pigo jingine.

Uungwaji Mkono wa ANC Waendelea Kushuka

Chama cha Nelson Mandela kilishuka chini ya asilimia 50 ya uungwaji mkono kwa mara ya kwanza katika uchaguzi wa manispaa wa mwaka 2021, na kura za maoni zinaonyesha kuwa safari hii huenda kikashuka chini ya asilimia 40.

Ingawa bado kinapata uaminifu wa baadhi ya wapiga kura kutokana na mchango wake katika kukomesha ubaguzi wa rangi (apartheid), idadi inayoongezeka ya raia wamechoshwa na matatizo kama kukatika kwa umeme na uhaba wa maji, hata jijini Johannesburg. Ukosefu mkubwa wa ajira na usalama duni wa umma pia ni mambo yanayowatia hofu wengi.

Serikali za Mseto Zatarajiwa

Kwa kuwa hakuna chama kingine chenye ukubwa wa kutosha kuchukua nafasi yake, miji mingi ya Afrika Kusini inaelekea kwenye serikali za mseto zisizo imara, ambazo zimelaumiwa kwa kiasi fulani kwa kushindwa kutoa huduma za msingi kama maji na umeme.

Serikali za mitaa zimekuwa udhaifu mkubwa kwa ANC, ambayo ililazimika kuunda serikali ya mseto na Democratic Alliance (DA) pamoja na vyama vidogo baada ya kupoteza wingi wake wa viti kitaifa mwaka 2024.

Ramaphosa Aahidi Kujenga Upya

Baada ya kupiga kura jijini Johannesburg, Rais Cyril Ramaphosa alisema: “Nimeziona changamoto tunazokabiliana nazo katika ngazi ya serikali za mitaa, lakini tumedhamiria kujenga upya muundo wa serikali zetu za mitaa.”

Matokeo ya uchaguzi huu yatasaidia kuunda mwelekeo wa kisiasa kuelekea uchaguzi mkuu wa kitaifa wa mwaka 2029, na huenda yakaathiri mvutano wa kumrithi Ramaphosa ndani ya ANC, wakati muhula wake kama kiongozi wa chama ukikaribia kumalizika mwaka 2027.

Sauti za Wapiga Kura

Huduma za maji na umeme zisizotegemewa, ukosefu wa ajira, uhalifu na uhaba wa nyumba za bei nafuu vilikuwa miongoni mwa mambo yaliyowahangaisha zaidi wapiga kura kabla ya uchaguzi.

“Natumaini mambo yataboreka safari hii, hasa pale tunapoishi. Tunachohitaji zaidi ni utoaji bora wa huduma,” alisema Themba Ntuli, mlinzi mwenye umri wa miaka 47.

Wengine, akiwemo mhandisi Sabelo Zulu mwenye umri wa miaka 37, wana wasiwasi kuwa matokeo yenye ushindani mkali yanaweza kuziacha manispaa nyingi na mabaraza yasiyo na mshindi wa wazi (hung councils) pamoja na serikali za mseto zisizo imara.

Johannesburg Ndiyo Tuzo Kubwa Zaidi

Udhibiti wa Johannesburg, kitovu cha biashara cha Afrika Kusini, ndio tuzo kubwa zaidi na bado haujaamuliwa baada ya kampeni ya nguvu ya umeya iliyofanywa na mgombea wa DA, Helen Zille. Kura za maoni zinatabiri kuwa atapata kura nyingi zaidi lakini hatafikia wingi kamili.

Jiji hilo limekuwa na mameya saba tangu mwaka 2021 huku serikali za mseto zikivunjika moja baada ya nyingine. Wakazi wakati mwingine hukaa wiki kadhaa bila maji wala umeme, na madereva hukabiliana na taa za barabarani zilizoharibika na barabara zilizojaa mashimo.

Miji Mingine ya Kufuatilia

Maeneo mengine ya miji mikuu yanayofuatiliwa ni pamoja na Tshwane, yenye mji mkuu wa kiutawala Pretoria, na eThekwini, unaojumuisha mji wa bandari wa Durban, ambako chama cha uMkhonto weSizwe cha rais wa zamani Jacob Zuma kina nguvu.

DA inapewa nafasi kubwa ya kuendelea kuongoza Cape Town.