Kupanda kwa Riba za Hati Fungani Kunaongeza Mzigo wa Madeni kwa Mataifa Makubwa

Gharama za mikopo kwa serikali za mataifa makubwa kiuchumi zinaendelea kupanda kutokana na ongezeko la riba za hati fungani (bonds), hali inayozidisha wasiwasi kuhusu nakisi za bajeti, uendelevu wa madeni na shinikizo la kifedha. Riba za hati fungani za serikali za muda wa kati na mrefu katika baadhi ya mataifa yenye uchumi mkubwa zaidi duniani zimefikia viwango vya juu zaidi katika kipindi cha zaidi ya muongo mmoja.

Mataifa Yanayoathirika

Marekani, Japani, Ufaransa na Uingereza ni miongoni mwa mataifa yanayoshuhudia ongezeko hilo. Hali hii inaakisi hofu ya wawekezaji kuhusu viwango vya juu vya riba, gharama za nishati zisizoshuka, ukuaji dhaifu wa uchumi na matumizi makubwa ya serikali.

Kwa mujibu wa Taasisi ya Fedha za Kimataifa (IIF), mataifa hayo manne yanakabiliwa na “nakisi kubwa zinazoendelea na gharama za riba zinazopanda,” changamoto ambazo taasisi hiyo ilisema kwa muda mrefu zimekuwa zikihusishwa na nchi zinazoibukia kiuchumi zilizoelemewa na madeni.

Riba Zazidi Matumizi ya Akili Bandia na Ulinzi

Utafiti wa taasisi hiyo yenye makao yake makuu mjini Washington ulibaini kuwa mwaka jana mataifa yaliyoendelea yalilipa zaidi ya dola trilioni 3.3 za Marekani kama riba kwa hati fungani za serikali zinazouzwa kimataifa. Kiasi hicho kilizidi matumizi ya dunia katika akili bandia (AI), yaliyofikia dola trilioni 2.6, ulinzi, dola trilioni 3.1, na nishati safi, dola trilioni 2.3.

Madeni Yageuka Suala la Kisiasa

IIF ilionya kuwa madeni yamekuwa suala la kisiasa, hali inayozaa kile ilichokiita “mzunguko mbaya kati ya chaguzi na suluhisho za haraka za muda mfupi,” huku hatari ya muda mrefu ikiongezeka kadiri faida ya kukopa zaidi inavyozidi kupungua.

“Kadiri viwango vya msingi vya riba vinavyopanda, gharama za riba zinatarajiwa kuongezeka kwa kasi, huku shinikizo la kimuundo linalotokana na matumizi ya huduma za afya na pensheni za umma likibaki kwa kiasi kikubwa bila kushughulikiwa,” IIF ilisema.

Wito wa OECD wa Mageuzi

Katika ripoti yake ya mtazamo wa kiuchumi iliyochapishwa Jumatano, Shirika la Ushirikiano wa Kiuchumi na Maendeleo (OECD) lilisema kupanda kwa riba za hati fungani kunaonyesha umuhimu wa serikali “kudhibiti na kupanga upya matumizi ya serikali, kuboresha ufanisi wa sekta ya umma na kuimarisha mapato.”

Shirika hilo liliongeza kuwa mageuzi yanahitajika ili kuhakikisha madeni yanabaki endelevu kwa muda mrefu na kuziwezesha serikali kukabiliana na mitikisiko ya kiuchumi ya siku zijazo.

Onyo la Mkuu wa IMF

Wakati huo huo, Mkurugenzi Mtendaji wa Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF), Kristalina Georgieva, aliiambia BBC kuwa mitikisiko katika uchumi wa dunia inasukuma viwango vya madeni juu, na akazikosoa serikali kwa kushindwa kuchukua hatua za kutosha.

“Kuna mambo haya mawili ambayo lazima yafanyike: kupunguza viwango vya madeni, kuweka ubanaji wa matumizi ya fedha za umma kama kipaumbele, na kuhakikisha kuwa benki kuu zinatimiza jukumu lao la kudumisha utulivu wa bei,” Georgieva alisema.

Aliongeza kuwa serikali zinapaswa kuwa na ujasiri wa kuchukua hatua zinazohitajika, licha ya ugumu wa kisiasa unaoambatana nazo.